ดวงดาว และความทรงจำของฉัน หลังจากได้ดู Interstellar ช้ากว่าคนอื่น 10 ปี

บทความนี้เริ่มต้นจากเมื่อสองวันก่อนที่ฉันเปิดดูหนังเก่าเรื่อง Interstellar ทาง HBO Max — หนังไซไฟที่ออกฉายมานานเกือบ 10 ปีแล้ว แต่กลับทำให้เกิดความรู้สึกบางอย่างในหัวใจของฉัน ภาพของกาลอวกาศที่เวิ้งว้าง ฉากของการเดินทางข้ามดวงดาว และบทสนทนาเกี่ยวกับความหวังของมนุษยชาติ สะกิดความทรงจำบางอย่างของฉันให้ฟื้นคืน

ฉันนึกถึงวัยเด็ก — ตอนที่ยังอยู่บ้านสวนที่ย่านบางแค บ้านที่ไม่มีแสงไฟฟ้าเจิดจ้ารบกวนท้องฟ้าในยามค่ำคืน บ้านที่ทำให้ฉันเคยมองเห็นดวงดาวนับล้าน บางคืน ฉันกับแม่จะนั่งมองฝนดาวตกด้วยกันเงียบ ๆ เราไม่รู้ชื่อดาวพวกนั้นหรอก แต่รู้แค่ว่า...มันงดงามจนเกินจะละสายตา

แม่เคยเล่าว่า ตอนฉันยังเป็นเด็กเล็ก ๆ ฉันชอบเครื่องบินมาก เวลามีเสียงเครื่องบินผ่านหัว ฉันจะวิ่งออกไปดูและชูมือขึ้นทุกครั้ง ฉันคงเคยฝันว่าอยากเป็นนักบิน — ความฝันของเด็กตัวเล็ก ๆ ที่อยากบินขึ้นไปใกล้ดวงดาวเหล่านั้น

แม้วันนี้ฉันไม่ได้เป็นนักบินอย่างที่ฝันไว้ในวัยเยาว์ แต่ฉันได้เป็นครูแทน และบทบาทของครูก็พาฉันมาเจอเรื่องราวใหม่ ๆ อยู่เสมอ รวมถึงเรื่องราวของ “Proxima Centauri B” — ดาวเคราะห์ที่อาจกลายเป็นบ้านหลังใหม่ของมนุษย์ในอนาคต

เรื่องที่ฉันกำลังจะเขียนนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของวิทยาศาสตร์ หรือข้อมูลดาราศาสตร์จากงานวิจัยที่ฉันค้นและอ่านในโลกออนไลน์เท่านั้น แต่มันคือการเดินทางกลับไปสู่ความฝันวัยเด็ก กลับไปยังค่ำคืนที่ฉันและแม่เคยมองฟ้า และจินตนาการถึงโลกอื่น ที่อาจมีแสงดาวและความหวังรอเราอยู่

ทุกวันนี้ โลกของเรากำลังเผชิญปัญหาหลายอย่าง ทั้งสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงอย่างสุดขั้ว ภัยพิบัติที่รุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ รวมไปถึงการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่ยั่งยืน นักวิทยาศาสตร์บางคนถึงกับเตือนว่า หากเรายังใช้ชีวิตแบบเดิมต่อไป โลกอาจไม่สามารถอยู่อาศัยได้ในอีกไม่กี่ร้อยปีข้างหน้า

ท่ามกลางความกังวลนี้ คำถามหนึ่งที่เกิดขึ้นคือ

“ถ้าโลกของเราอยู่ไม่ได้แล้ว เราจะย้ายไปอยู่ที่ไหนได้บ้าง”

โดยฉันได้เจอบทความเรื่อง Proxima Centauri B: Our Planet B? ซึ่งเผยแพร่ออนไลน์เมื่อ February 17, 2024 ใน Science Magazine โดยบังเอิญ ซึ่งฉันจะขอสรุปเนื้อหาคร่าวในบทความให้อ่านดังนี้

หนึ่งในคำตอบที่นักวิทยาศาสตร์กำลังให้ความสนใจอย่างมากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา คือดาวเคราะห์ที่ชื่อว่า Proxima Centauri B ซึ่งโคจรรอบดาวฤกษ์ดวงหนึ่งที่อยู่ใกล้โลกที่สุด

Proxima Centauri เป็นดาวฤกษ์ดวงหนึ่งในระบบดาว Alpha Centauri ซึ่งอยู่ห่างจากโลกประมาณ 4.24 ปีแสง (หรือประมาณ 40 ล้านล้านกิโลเมตร)   นับว่าเป็น "เพื่อนบ้าน" ที่ใกล้ที่สุดของระบบสุริยะของเรา  โดยระบบดาวนี้ประกอบด้วยดาวฤกษ์ 3 ดวง ได้แก่ Alpha Centauri A  Alpha Centauri B และ Proxima Centauri ซึ่งเป็นดาวดวงเล็กที่สุดในระบบนี้ แต่เป็นดาวที่อยู่ใกล้โลกเรามากที่สุด โดยดาวดวงนี้เป็นดาวแคระแดง (Red Dwarf) คือเป็นดาวที่มีขนาดเล็ก แสงน้อย และมีพลังงานต่ำกว่าดวงอาทิตย์ แต่ในขณะเดียวกันก็มีอายุยืนยาวกว่ามาก ซึ่งนั่นหมายความว่า ดาวเคราะห์ที่อยู่รอบดาวแคระแดงนี้อาจได้รับพลังงานได้นานเป็นพันล้านปี 

ในปี 2016 นักดาราศาสตร์ค้นพบดาวเคราะห์ที่ชื่อว่า Proxima Centauri B ซึ่งเป็นดาวเคราะห์ที่มีขนาดใกล้เคียงกับโลก และโคจรอยู่ในระยะที่เหมาะสมต่อการมีน้ำในสถานะของเหลว (Habitable Zone) จากดาว Proxima Centauri การค้นพบนี้สร้างความตื่นเต้นอย่างมาก เพราะหากดาวเคราะห์นี้มีน้ำ และมีบรรยากาศที่เหมาะสม มันอาจจะเป็น “บ้านหลังที่สอง” ของมนุษย์ในอนาคตได้เลย

นักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกพยายามหาคำตอบว่า Proxima B สามารถอยู่อาศัยได้หรือไม่ โดยดูจากปัจจัยหลัก ๆ คือ

1. ระยะห่างที่เหมาะสม (Habitable Zone) Proxima B โคจรอยู่ในระยะที่ “อาจ” มีน้ำได้ ถ้ามีบรรยากาศที่ดีพอ น้ำในรูปแบบของเหลวอาจจะเกิดขึ้นที่ผิวดาวในบางพื้นที่ โดยเฉพาะบริเวณที่รับแสงจากดาวแม่โดยตรง

2. อุณหภูมิ ถ้ามีบรรยากาศที่หนาแน่นพอ อุณหภูมิของดาวอาจอยู่ที่ประมาณ 30°C ซึ่งเหมาะกับการมีน้ำ

แต่ถ้าไม่มีบรรยากาศ อุณหภูมิอาจลดลงถึง -40°C ซึ่งหนาวเกินไปสำหรับน้ำหรือสิ่งมีชีวิต

3. บรรยากาศ แม้จะอยู่ใกล้ดาวแม่ แต่ดาว Proxima Centauri ปล่อยพลังงานน้อย ทำให้โอกาสมีชั้นบรรยากาศก็ยังเป็นไปได้

แต่ Proxima Centauri เป็นดาวชนิด "flare star" คือมีการระเบิดรังสีเป็นครั้งคราว ซึ่งรังสีนี้อาจทำลายบรรยากาศของดาวเคราะห์ ทำให้มันไม่สามารถรักษาอุณหภูมิและป้องกันรังสีอันตรายได้

4. พลังงานที่สม่ำเสมอ  แม้พลังงานจากดาวแม่จะน้อย แต่ก็มีอย่างต่อเนื่องยาวนานเป็นพันล้านปี ซึ่งถือเป็นข้อดีของระบบนี้

5. ระยะทางจากโลก  แม้ Proxima B จะอยู่ใกล้กว่าโลกมากเมื่อเทียบกับดาวอื่น ๆ แต่ก็ยังห่างออกไปถึง 4 ปีแสง ซึ่งการเดินทางไปที่นั่นด้วยเทคโนโลยีปัจจุบันยังเป็นไปไม่ได้เลย

Proxima B มีคุณสมบัติน่าสนใจและอาจจะเป็นดาวเคราะห์ที่เหมาะแก่การอยู่อาศัยมากที่สุดในตอนนี้ หากเทียบกับดาวดวงอื่นที่เคยค้นพบมา แต่ก็ยังมี “เครื่องหมายคำถาม” ใหญ่ ๆ หลายข้อ เช่น มีน้ำจริงไหม มีบรรยากาศไหม  การระเบิดรังสีของดาวแม่จะทำให้สิ่งมีชีวิตอยู่ไม่ได้หรือเปล่า แล้วเราจะเดินทางไปที่นั่นได้อย่างไร คำถามเหล่านี้ยังต้องใช้เวลาอีกมากในการค้นหาคำตอบ

แม้ Proxima B จะเป็นความหวังใหม่ของมนุษย์ แต่ตอนนี้มันยังเป็นเพียง “ความหวังในอนาคต” ที่ยังไกลเกินเอื้อม ดังนั้น สิ่งสำคัญที่สุดที่เราควรทำในตอนนี้คือ หันกลับมารักษาโลกใบนี้ให้ดีที่สุด เพราะโลกของเรา คือ “บ้าน” ที่พร้อมอยู่และดีที่สุดในตอนนี้  แต่ความจริงของโลกทุกวันนี้กลับไม่สวยงามดังเดิมอีกต่อไปแล้ว  โลกของเรากำลังเผชิญวิกฤตทางสิ่งแวดล้อมอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน นักวิทยาศาสตร์หลายคนถึงกับเตือนว่าในอีกไม่กี่ศตวรรษข้างหน้า โลกอาจไม่เหมาะสำหรับการอยู่อาศัยอีกต่อไป

ใน Interstellar มนุษย์เดินทางผ่านรูหนอนเพื่อค้นหาบ้านหลังใหม่ให้มนุษยชาติ และในโลกของความเป็นจริง นักดาราศาสตร์ก็พยายามมองหา “ดาวเคราะห์ที่จะเป็นโลกใหม่ของมนุษย์” อยู่เช่นกัน และหนึ่งในดาวเคราะห์ที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในตอนนี้ก็คือ Proxima Centauri B ที่เราได้กล่าวไป

ถึงแม้ Proxima B จะยังไม่ใช่คำตอบของวันนี้ แต่มันคือสัญลักษณ์ของ ความหวัง มันเตือนใจเราว่า เราไม่ได้หมดทางเลือก ว่าแม้จักรวาลจะกว้างใหญ่เกินจะวัด เราก็ยังมีสิ่งให้ฝันถึงเสมอ

ฉันไม่ได้เป็นนักบินอย่างที่ฝันไว้ในวัยเยาว์ แต่ฉันเป็นครู

และหน้าที่ของครูคือการจุดประกายฝันให้กับเด็กคนอื่น ๆ

บางคนอาจฝันอยากเป็นนักบินเหมือนฉัน

บางคนอาจอยากเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่จะค้นพบดาวดวงใหม่ในจักรวาล

ความฝันเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย หากเรากล้าคิด และได้แรงบันดาลใจจากเรื่องราวที่งดงามพอ

แม้แต่ภาพยนตร์เก่าเรื่องหนึ่ง หรือข่าวดาราศาสตร์บนเว็บไซต์ ก็สามารถกลายเป็นแรงผลักให้ใครบางคนลุกขึ้นมาศึกษา ค้นหา หรือเขียนบทความนี้ขึ้นมา...

บางที... นั่นอาจเป็นเหตุผลที่แท้จริงที่พวกเราเงยหน้ามองฟ้ามาตลอดประวัติศาสตร์

ไม่ใช่เพราะเราหวังจะหนีจากโลก

แต่เพราะเราหวังจะ “เข้าใจ” โลกให้มากขึ้น

ผ่านเงาสะท้อนของจักรวาล ท่ามกลางความมืดและหมู่ดาว

และเพราะความฝันนั้น    ฉันจึงไม่หยุดมองดวงดาว..........

สมิทธิ

กรุงเทพมหานคร

15 เมษายน 2568

เพลงประกอบภาพยนตร์ Interstellar ทีฉันฟังระหว่างเขียนบทความ